چهل سال توسعه سیاسی ایران اسلامی

مهندسی سیاسی انقلاب اسلامی
روند توسعه سیاسی مسطح جمهوری اسلامی ایران ۱۳۹۶-۱۳۵۷

توسعه سیاسی مسطح چیست؟

در ﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ، درﮔﺬر اﯾﺎم ﻫﻢ ﮔﺮاییﻫﺎ و واﮔﺮاﯾﯽ‌ﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺘﻌﺪدی ﺑﯿﻦ اﻓﺮاد ـ ﮔﺮوه‌ﻫﺎ ـ اﺣﺰاب و ﯾﺎ ﻧﺤﻠﻪ‌ﻫﺎی ﻓﮑﺮی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﭘﺪﯾﺪ ﻣﯽ‌آﯾﺪ. ﻫﻢ ﮔﺮاﯾﯽ‌ﻫﺎ ﯾﺎ ”ﺗﻤﺮﮐﺰﮔﺮاﺳﺖ”،  و ﯾﺎ ”ﻫﻢ‌وﻧﺪی” ﺑﺪون ﻣﺮﮐﺰﯾﺖ اﺳﺖ. واﮔﺮاﯾﯽ‌ﻫﺎ ﻧﯿﺰ ﯾﺎ ﮔﺮﯾﺰ از ﻣﺮﮐﺰ اﺳﺖ ﯾﺎ دﯾﮕﺮ ﮔﺮﯾﺰی اﺳﺖ. روﻧﺪ اﯾﻦ ﻫﻢ ﮔﺮاﯾﯽ‌ﻫﺎ ﯾﺎ واﮔﺮاﯾﯽ‌ﻫﺎی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺑﺨﺸﯽ از ﻓﺮآﯾﻨﺪ ـ ﭘﺮوﺳﻪ ـ ﺗﻮﺳﻌﻪ‌ی ﺳﯿﺎﺳﯽ ﻣﺴﻄﺢ در ﻫﺮ ﺟﺎﻣﻌﻪ‌ای اﺳﺖ. در ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﯽ اﯾﺮان ﻧﯿﺰ ﻫﻢ ﮔﺮاﯾﯽ‌ﻫﺎ و واﮔﺮاﯾﯽ‌ﻫﺎی ﻣﺘﻌﺪدی ﭘﺪﯾﺪ آﻣﺪه اﺳﺖ ﮐﻪ ﻣﻮﺟﺐ ﭘﻮﯾﺎﯾﯽ ﺳﯿﺎﺳﯽ ﺟﺎﻣﻌﻪ اﯾﺮاﻧﯽ از ﯾﮏ ﺳﻮ، و ﺳﯿﺎﻟﯿﺖ ﮐﻨﺶ‌ﮔﺮی ﺳﯿﺎﺳﯽ از ﺳﻮی دﯾﮕﺮ ﺷﺪه اﺳﺖ. ﻋﺎﻣﻞ اﺳﺎﺳﯽ ﻫﻢ‌ﮔﺮاﯾﯽ در ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﯽ ﻣﺆﻟﻔﻪ‌ی وﻻﯾﺖ ﻣﺪاری اﺳﺖ، و ﻋﺎﻣﻞ اﺻﻠﯽ واﮔﺮاﯾﯽ در ﺟﻤﻬﻮری اﺳﻼﻣﯽ ﻧﯿﺰ وﻻﯾﺖ‌ﮔﺮﯾﺰی و ﻣﻘﻮﻟﻪ‌ی ﺗﻘﺎﺑﻞ ﻣﺴﺌﻮﻻن ﺑﺎ وﻟﯽ اﻣﺮ ﻣﺴﻠﻤﯿﻦ اﺳﺖ.

مساله تقابل

در ﻋﺮﺻﻪی ﺳﯿﺎﺳﯽ و در ﺳﻄﺢ ﮐﻼن ﺣﺎﮐﻤﯿﺖ، اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ در ﺑﯿﻦ ﻣﺴﺌﻮﻻن، ﻃﺒﯿﻌﯽ و ﻣﻤﺪوح اﺳﺖ، اﻣﺎ ﺑﺪون ﺣﺪ و ﻣﺮز ﻧﯿﺴﺖ. ﻫﯿﭻ ﺣﮑﻮﻣﺘﯽ ﻧﯿﺴﺖ ﮐﻪ در ﺑﯿﻦ ﻣﺴﺌﻮﻻن آن اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ و روﯾﻪ ﻧﺒﺎﺷﺪ. اﺧﺘﻼف روﯾﻪ و اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ، ﻣﺎداﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻘﺎﺑﻞ ﺑﯿﻦ ﻣﺴﺌﻮﻻن ﻧﯿﺎﻧﺠﺎﻣﯿﺪه، ﻃﺒﯿﻌﯽ اﺳﺖ. اﻣﺎ ﻫﻨﮕﺎﻣﯽ ﮐﻪ ﺑﻪ ﺗﻘﺎﺑﻞ ﻣﯽ اﻧﺠﺎﻣﺪ ، ﻧﻈﺎم ﺳﯿﺎﺳﯽ را از ﺣﯿﺚ ﻣﺪﯾﺮﯾﺖ ، ﻗﻔﻞ ﻧﻤﻮده و ﻣﻮﺟﺐ اﻧﺴﺪاد ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ ﻣﯽ ﮔﺮدد و درﻧﺘﯿﺠﻪ ﻧﻈﺎم ﺣﮑﻮﻣﺖ را ﻧﺎﮐﺎرآﻣﺪ ﻣﯽﮐﻨﺪ.

اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ ﮐﻪ ﻣﻨﺘﻬﯽ ﺑﻪ ﺗﻘﺎﺑﻞ ﮔﺮدﯾﺪه ﺑﺎﺷﺪ ، در ﺳﻪ ﺣﻮزه ﻧﻤﺎﯾﺎن ﻣﯽ ﺷﻮد: 

۱- اﺧﺘﻼف ﻧﻈﺮ و ﺳﻠﯿﻘﻪ، در روﯾﻪ ﻣﺪﯾﺮﯾﺘﯽ.     ۲- اﺧﺘﻼف اﺳﺘﺮاﺗﮋﯾﮏ      ۳- اﺧﺘﻼف اﯾﺪﺋﻮﻟﻮژﯾﮏ

نظام دو قطبی در دموکراسی

نظام ولایی در مردم‌سالاری دینی

انقلاب اسلامی ۱۳۵۷
جمهوری یکم ۱۳۶۰-۱۳۵۷
جمهوری دوم ۱۳۶۰
جمهوری دوم ۱۳۶۴-۱۳۶۰
جمهوری چهارم ۱۳۶۸-۱۳۶۴
جمهوری پنجم ۱۳۷۲-۱۳۶۸
جمهوری ششم ۱۳۷۶-۱۳۷۲
جمهوری هفتم ۱۳۸۰-۱۳۷۶
جمهوری هشتم ۱۳۸۴-۱۳۸۰
جمهوری نهم ۱۳۸۸-۱۳۸۴
جمهوری دهم ۱۳۹۲-۱۳۸۸
جمهوری یازدهم ۱۳۹۶-۱۳۹۲
جمهوری دوازدهم ۱۴۰۰-۱۳۹۶